Om op afstand bestuurde dronevluchten veilig uit te voeren, is het belangrijk dat het luchtverkeer elkaar ziet. Een drone moet weten waar een luchtballon, vliegtuig of andere drone zich bevindt in de lucht, om botsingen te voorkomen. In de afgelopen maanden hebben we samen met onze Drone2Go-partners testen uitgevoerd met het platform SafeSky. Dit platform combineert verschillende technieken om een duidelijk beeld te geven van al het nabije luchtverkeer. De resultaten zijn positief; het systeem is nog niet perfect, maar biedt al een waardevolle toevoeging voor de veiligheid.
Omgevingsbeeld voor op afstand bestuurde drones
Veel drones in Nederland worden nu nog bestuurd met een dronepiloot in de buurt. De piloot heeft zicht op de drone en kan daardoor botsingen met bijvoorbeeld een laagvliegende helikopter voorkomen. Vanuit ons Drone2Go-project werken we aan de volgende stap, waarbij de drones op grote afstand bestuurd worden. Dit wordt BVLOS genoemd (Beyond Visual Line of Sight). Om dit veilig en verantwoord te kunnen doen, is het belangrijk dat er een duidelijk beeld is van ander luchtverkeer (zoals een drone of vliegtuig) in de buurt. Op dit moment zijn er nog geen duidelijke afspraken over hoe verschillende luchtruimgebruikers hun posities aan elkaar doorgeven.
Vier praktijklocaties en een mobiele locatie
In de afgelopen maanden hebben we samen met onze Drone2Go-partners de meerwaarde van de software SafeSky in de praktijk beproefd. Deze software combineert technieken (ADS-B, FLARM en Remote ID) om verschillende luchtruimgebruikers op een digitale kaart te presenteren.
Hiervoor zijn praktijklocaties ingericht bij het Offshore Expertise Centrum van Rijkswaterstaat, bij de dronebox van onze proef in Den Helder, bij het Havenbedrijf Rotterdam en bij een testlocatie van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in Reek. Daarnaast hebben we voor verschillende proeven gebruik gemaakt van een dronebox op een aanhanger, waarmee we op verschillende locaties in het land hebben kunnen testen. We hebben op onze testlocaties ontvangers geplaatst die informatie over het luchtverkeer verzamelen.
Uitkomsten van onze proeven
Tijdens verschillende testvluchten is onderzocht in hoeverre SafeSky dronepiloten en vliegtuigpiloten ondersteunt bij het verkrijgen van beter inzicht in het nabije luchtverkeer. Voor dronepiloten blijkt de meerwaarde groot (onbemande luchtvaart genoemd). Het platform biedt hen realtime inzicht in het andere luchtverkeer in de buurt van de drone. Via het platform bleken andere luchtruimgebruikers vaak eerder zichtbaar dan vanaf de grond waarneembaar met het oog. Dankzij deze informatie kan een dronepiloot veel sneller zijn vlucht aanpassen, als er ander luchtverkeer nadert.
Tijdens ons onderzoek hebben we ook gekeken wat een vliegtuigpiloot vanuit de cockpit voor beeld heeft. Hiervoor hebben we met een vliegtuig vluchten uitgevoerd, en gelijktijdig met een drone in de buurt van het vliegtuig gevlogen. Ons onderzoek laat zien dat drones vaak niet zichtbaar zijn vanuit de cockpit met het oog. Via het SafeSky-platform werden de posities van drones wel realtime weergegeven aan de piloot. Deze proeven hebben aangetoond dat SafeSky ook duidelijke meerwaarde biedt voor vliegtuigpiloten (bemande luchtvaart genoemd).
Wat zijn ADS-B, FLARM en Remote ID?
Er zijn meerdere technieken in de luchtvaart omdat verschillende soorten luchtvaartuigen en gebruikers andere eisen hebben op het gebied van veiligheid, bereik, nauwkeurigheid en regelgeving. Hieronder een toelichting op de drie meestgebruikte systemen.
ADS-B
ADS-B (Automatic Dependent Surveillance-Broadcast) is een systeem waarmee vliegtuigen automatisch hun positie, hoogte, snelheid en vliegrichting uitzenden via een radiosignaal. Luchtverkeersleiding en andere luchtvaartuigen kunnen dat zien.
FLARM
FLARM wordt vooral gebruikt voor kleine luchtvaartuigen, zoals zweefvliegtuigen en parapenters. Het systeem zendt continu de positie van het vliegtuig uit en ontvangt tegelijkertijd informatie van andere FLARM-gebruikers in de omgeving. Als er een kans is dat twee vliegtuigen te dicht bij elkaar komen, ontvangt de piloot een waarschuwing.
Remote ID
Remote ID wordt gebruikt door drones om informatie te delen over wie ze zijn en waar ze vliegen. Daardoor kunnen andere mensen in het luchtruim zien dat de drone daar vliegt. In veel landen, waaronder de Europese Unie, is Remote ID voor bepaalde categorieën drones verplicht.
Aandacht voor beperkingen
Naast de aangetoonde meerwaarde, laat ons onderzoek ook zien dat er verdere ontwikkeling noodzakelijk is. Zo is het systeem nog erg gevoelig voor storingen en afhankelijk van een goede internetverbinding. Ook is het bereik van sommige technieken nog beperkt, waardoor niet al het luchtverkeer op grotere afstand gevolgd kan worden. Ook is het belangrijk om te weten dat via het platform niet al het luchtverkeer zichtbaar is. Zo hoeven bijvoorbeeld parachutespringers volgens de wet nog niet verplicht een signaal uit te zenden om aan te geven waar zij zich in het luchtruim bevinden. Hierdoor zijn ze dus ook niet altijd zichtbaar in het SafeSky-platform.
Meerwaarde aangetoond
Onze praktijktesten hebben laten zien dat software zoals SafeSky een nuttig hulpmiddel is voor zowel dronebestuurders als piloten. Het biedt een waardevolle aanvulling op bestaande systemen en vergroot aantoonbaar de veiligheid. Hoewel het systeem nog niet perfect is, kan een dergelijk systeem in de toekomst een belangrijke rol spelen bij het uitvoeren van steeds meer dronevluchten. Zowel bij proeflocaties van Rijkswaterstaat als bij de NVWA wordt het SafeSky-platform inmiddels actief gebruikt om op afstand bestuurde dronevluchten te ondersteunen.
Opgedane kennis uit onze proeven is gedeeld met relevante dronepartijen zoals ANWB Medical Drone. We blijven de ontwikkelingen volgen en blijven samen met partners nieuwe technieken verkennen.
